Không có quy tắc bất di bất dịch nào khi nói đến bố cục trong nhiếp ảnh. Một số bố cục trong bài viết này đã tồn tại từ rất lâu và đã được sử dụng trong nghệ thuật, hội họa, kiến trúc …
Không có ý tưởng hay bố cục nào được trình bày ở đây là “tốt hơn” so với cái khác. Chúng có thể được sử dụng riêng lẻ, kết hợp hoặc bỏ qua tùy thuộc vào điều bạn muốn đạt được trong bức ảnh của mình.
Bố cục trong nhiếp ảnh là gì?
Trước hết, chúng ta phải định nghĩa “bố cục” là gì. Bố cục đề cập đến cách sắp xếp các yếu tố khác nhau của một cảnh trong khung hình. Như đã đề cập, đây không phải là những quy tắc cứng nhắc mà là những hướng dẫn. Tuy nhiên, nhiều trong số này đã được sử dụng trong nghệ thuật từ rất lâu và thực sự giúp tạo ra những hình ảnh hấp dẫn hơn. Bạn nên luôn nhớ một vài bố cục khi thiết lập một bức ảnh.
Quy tắc một phần ba (rule of thirds)
Quy tắc một phần ba rất đơn giản. Bạn chia khung hình thành 9 hình chữ nhật bằng nhau, 3 hàng ngang và 3 hàng dọc như minh họa dưới đây.
Ý tưởng là đặt yếu tố quan trọng của cảnh dọc theo một hoặc nhiều đường này hoặc tại các điểm giao nhau của chúng. Chúng ta có xu hướng tự nhiên muốn đặt chủ thể chính ở giữa. Đặt nó lệch tâm bằng cách sử dụng quy tắc một phần ba thường sẽ dẫn đến một bố cục hấp dẫn hơn.
Trong bức ảnh này, đặt đường chân trời nằm trên đường ngang phần ba dưới của khung hình và những cây lớn nhất gần nhất dọc theo đường dọc phần ba bên phải. Bức ảnh sẽ không có cùng mức độ ảnh hưởng nếu những cây lớn được đặt ở giữa khung hình.
Trong bức ảnh của Quảng trường này, đặt đường chân trời dọc theo đường ngang phần ba trên của khung hình. Phần lớn các tòa nhà nằm ở phần ba giữa và quảng trường chiếm phần ba dưới của khung hình. Các ngọn tháp của nhà thờ được đặt gần đường thẳng đứng bên phải của khung hình.
Trong bức ảnh đường phố, người phụ nữ mặc áo đỏ đi dọc theo đường phố tại điểm giao nhau của hai đường lưới. Con đường lát đá chiếm khoảng phần ba dưới của khung hình, mặt tiền tầng trệt của các tòa nhà chiếm phần ba giữa và các tầng trên của các tòa nhà chiếm phần ba trên.
Bố cục trung tâm và đối xứng (centered composition and symmetry)
Đôi khi, đặt chủ thể vào giữa khung hình lại phát huy hiệu quả. Những cảnh đối xứng là hoàn hảo cho bố cục trung tâm. Đặc biệt trông cũng rất đẹp trong các khung hình vuông.
Bức ảnh cây cầu là ví dụ hoàn hảo cho bố cục trung tâm. Kiến trúc và đường xá thường là những chủ đề tuyệt vời cho bố cục trung tâm.
Những cảnh có sự phản chiếu cũng là cơ hội tuyệt vời để sử dụng sự đối xứng trong bố cục của bạn. Trong bức ảnh này, sử dụng kết hợp quy tắc một phần ba và đối xứng. Cây được đặt lệch sang phải một phần ba của khung hình nhưng mặt nước tĩnh lặng của hồ tạo ra sự đối xứng. Bạn thường có thể kết hợp nhiều hướng dẫn bố cục trong một bức ảnh.
Tiền cảnh và độ sâu trường ảnh (Foreground Interest and Depth)
Việc thêm một số yếu tố tiền cảnh là cách tuyệt vời để thêm cảm giác chiều sâu cho hình ảnh. Ảnh vốn dĩ là 2D. Việc đưa tiền cảnh vào khung hình là một trong nhiều kỹ thuật để tạo cho cảnh cảm giác 3D hơn.
Trong bức ảnh này về thác nước, những tảng đá trong dòng sông đã tạo ra một tiền cảnh hoàn hảo.
Những cọc buộc tàu dọc theo bến cảng đã cung cấp tiền cảnh cho bức ảnh và thêm vào cảm giác chiều sâu cho bố cục. Việc đưa nó vào khung hình tạo ra cảm giác sâu cho cảnh bằng cách bao gồm một yếu tố gần, cùng với cây cầu và các tòa nhà ở xa và mọi thứ ở giữa chúng.
Khung trong khung (frame within the frame)
Bao gồm một ‘khung trong khung’ là một cách hiệu quả khác để thể hiện độ sâu trong một cảnh. Hãy tìm các yếu tố như cửa sổ, vòm, hoặc cành cây treo để tạo khung cho cảnh. ‘Khung’ không nhất thiết phải bao quanh toàn bộ cảnh để có hiệu quả.
Trong bức ảnh này, sử dụng lối vòm để tạo khung cho nhà thờ. Việc sử dụng cảnh quan được nhìn qua các vòm là một đặc điểm phổ biến của hội họa thời Phục Hưng để thể hiện độ sâu.
Các yếu tố tự nhiên như cây cối cũng có thể được sử dụng để tạo khung cho một cảnh. Trong trường hợp này, những cây mùa Thu tạo khung cho cây cầu đá. Sử dụng bố cục trung tâm với cây cầu ở giữa khung hình. Lưu ý rằng khung không nhất thiết phải bao quanh hoàn toàn đối tượng của bạn. Nó có thể là những hàng cây ở hai bên, như trong trường hợp này.
Bố cục đường dẫn (leading lines)
Các đường dẫn giúp dẫn dắt người xem qua hình ảnh và tập trung sự chú ý vào các yếu tố quan trọng. Bất cứ thứ gì từ đường đi, tường, hay các hoa văn đều có thể được sử dụng làm đường dẫn. Hãy xem các ví dụ dưới đây.
Trong bức ảnh chụp Tháp Eiffel này, sử dụng các hoa văn trên đá lát đường làm đường dẫn. Các đường trên mặt đất đều dẫn người xem đến Tháp Eiffel ở phía xa. Bạn cũng sẽ nhận thấy rằng bố cục trung tâm cũng được dùng cho cảnh này. Sự đối xứng của khung cảnh xung quanh làm cho loại bố cục này hoạt động hiệu quả.
Các đường dẫn không nhất thiết phải thẳng như trong bức ảnh trên. Thực tế, các đường cong có thể là những yếu tố bố cục rất hấp dẫn. Trong trường hợp này, con đường dẫn người xem sang bên phải khung hình trước khi uốn cong sang trái về phía cây. Quy tắc một phần ba cũng được sử dụng cho cây khi bố cục bức ảnh này.
Đường chéo và tam gác (diagonals and triangles)
Thường thì người ta hay nói rằng tam giác và đường chéo thêm vào sự “căng thẳng động” cho một bức ảnh. Nhưng chúng ta cần hiểu “căng thẳng động” là gì? Hãy hình dung, các đường ngang và đường dọc gợi lên sự ổn định. Nếu bạn nhìn thấy một người đứng trên một bề mặt ngang bằng, anh ta sẽ trông khá ổn định. Đặt người đàn ông này trên một bề mặt nghiêng và anh ta sẽ trông ít ổn định hơn. Điều này tạo ra một mức độ căng thẳng nhất định về mặt thị giác. Chúng ta không quen với các đường chéo trong cuộc sống hàng ngày. Chúng ngầm gợi ý sự bất ổn định. Việc kết hợp tam giác và đường chéo vào ảnh của chúng ta có thể giúp tạo ra cảm giác “căng thẳng động” này.
Việc kết hợp tam giác vào một cảnh là một cách đặc biệt hiệu quả để giới thiệu căng thẳng động. Tam giác có thể là các đối tượng hình tam giác thực tế hoặc các tam giác ngầm.
Bức ảnh này của Cầu Samuel Beckett ở Dublin kết hợp rất nhiều tam giác và đường chéo vào cảnh. Cây cầu này tự nó là một tam giác thực sự. Cũng có nhiều tam giác “ngầm” trong cảnh. Hãy chú ý cách các đường dẫn trên bên phải khung hình đều là đường chéo và tạo thành các tam giác gặp nhau tại cùng một điểm. Đây là những “tam giác ngầm”. Việc có các đường chéo hướng ra các hướng khác nhau thêm rất nhiều “căng thẳng động” vào cảnh. Bạn có thể thấy cách kết hợp hai kỹ thuật để tạo nên bức ảnh: các đường dẫn và đường chéo.
Trong bức ảnh Hotel de Ville ở Paris, các tam giác ngầm và đường chéo tạo ra cảm giác căng thẳng động. Chúng ta không quen nhìn thấy các tòa nhà nghiêng ở các góc như vậy trong cuộc sống hàng ngày. Điều này hơi làm mất cân bằng cảm giác của chúng ta. Đây chính là điều tạo ra căng thẳng thị giác.
Bố cục hoa văn & hoạ tiết (patterns and textures)
Con người tự nhiên bị thu hút bởi các họa tiết. Chúng có sự hấp dẫn về mặt thị giác và gợi lên sự hài hòa. Các họa tiết có thể do con người tạo ra như một loạt các vòm hoặc tự nhiên như cánh hoa. Việc kết hợp các họa tiết vào bức ảnh của bạn luôn là một cách tốt để tạo ra một bố cục dễ chịu. Các họa tiết ít đều đặn hơn cũng có thể rất bắt mắt.
Bố cục bất quy tắc (break the pattern)
Đôi khi, một số “quy tắc” có thể bị phá vỡ. Điều tương tự cũng áp dụng cho các bố cục. Việc phá cách có thể khiến bức ảnh của bạn nổi bật hơn rất nhiều. Trong trường hợp này, cây nến màu đỏ đơn lẻ thực sự nổi bật giữa những cây nến màu kem. Nó cũng cao hơn hơi so với các cây nến khác, điều này là một cách khác để phá cách.
Bố cục quy tắc số lẻ (rule of odds)
Áp dụng quy tắc này cho một bức ảnh có thể hấp dẫn hơn nếu có một số lượng lẻ các đối tượng. Vì số lượng chẵn các yếu tố trong một cảnh có thể làm phân tâm vì người xem không chắc chắn nên tập trung vào yếu tố nào. Một số lượng lẻ các yếu tố được xem là tự nhiên hơn và dễ chịu hơn cho mắt. Thành thật thì, quy tắc này chỉ có thể áp dụng trong một số tình huống. Ví dụ, nếu bạn chụp hình bốn đứa trẻ, bạn sẽ làm sao để quyết định bỏ ra đứa nào khỏi bức ảnh?
Bức ảnh trên là một ví dụ về quy tắc số lẻ. Nếu chỉ có hai cánh cửa vòm, sẽ không hiệu quả vì có thể làm phân tán sự chú ý của người xem. Đồng thời, trong cảnh này cũng có ba người. Bố cục này cũng sử dụng bố cục “khung trong khung”.
Tuy nhiên, trong bối cảnh như một cuộc trò chuyện giữa hai người. Bạn không nhất thiết phải áp dụng quy tắc số lẻ trong trương hợp này.
