Ôn lại về phơi sáng.
Nói một cách đơn giản, “phơi sáng” trong nhiếp ảnh là cách mà một hình ảnh được ghi lại bởi cảm biến của máy ảnh với lượng ánh sáng được thu vào. Nó quyết định độ sáng hoặc tối của hình ảnh mà bạn chụp sẽ trông như thế nào, không có khái niệm về phơi sáng tuyệt đối, chỉ có phơi sáng phù hợp và điều này hoàn toàn do thẩm mỹ người chụp. Phơi sáng được đo bằng EV (Exposure Value).
Khái niệm về tam giác phơi sáng.
Tam giác phơi sáng là mối quan hệ giữa các thành phần chính ảnh hưởng đến phơi sáng trong một bức ảnh: khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO.
Sau đây, chúng ta sẽ tìm hiểu nhanh về từng thành phần.
Thành phần đầu tiên của tam giác phơi sáng: Khẩu Độ (Aperture).
Khẩu độ là độ mở của ống kính. Khẩu độ càng rộng, cảm biến máy ảnh sẽ thu được nhiều ánh sáng hơn, làm tăng độ phơi sáng. Ngược lại, khẩu độ càng hẹp, hình ảnh sẽ càng tối, giảm độ phơi sáng.
Thay đổi khẩu độ cũng ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh. Khẩu độ càng lớn, vùng lấy nét sẽ càng nhỏ. Ngược lại, khi sử dụng khẩu độ hẹp, vùng lấy nét sẽ rộng hơn. Điều này cũng cần được xem xét khi điều chỉnh tam giác phơi sáng.
Vì vậy, khi chúng ta thay đổi vùng lấy nét (độ sâu trường ảnh) để xóa phông hay chụp toàn cảnh, chúng ta phải điều chỉnh khẩu độ và điều này làm thay đổi phơi sáng. Lúc này, độ phơi sáng bị lệch khỏi mốc EV, nên chúng ta phải chỉnh hai thành phần còn lại để bù trừ và lấy lại mốc EV mà chúng ta hài lòng.
Bạn có thể đọc thêm về khẩu độ tại đây.
Thành phần thứ hai của tam giác phơi sáng: Tốc Độ Màn Trập (Shutter Speed).
Tốc độ màn trập liên quan đến thời gian mà màn trập của máy ảnh mở ra để cảm biến nhận thông tin ánh sáng, vì thế tốc độ màn trập cũng ảnh hưởng trực tiếp đến độ phơi sáng.
Tốc độ màn trập càng lâu, cảm biến máy ảnh sẽ càng thu được nhiều ánh sáng và hình ảnh cuối cùng sẽ phơi sáng nhiều hơn. Ngược lại, tốc độ màn trập càng ngắn, càng ít ánh sáng đi vào cảm biến, do đó hình ảnh cuối cùng sẽ ít được phơi sáng hơn.
Chuyển động là một hiệu ứng khác của tốc độ màn trập mà cần được xem xét khi cân bằng tam giác phơi sáng. Nếu bạn sử dụng tốc độ màn trập nhanh, bạn có thể chụp các đối tượng đang di chuyển làm cho hình ảnh trông như đóng băng hoặc chụp giữ máy ảnh bằng tay, trong khi khi sử dụng phơi sáng lâu, đối tượng nếu đang di chuyển có thể bị nhòe.
Bạn đọc thêm về tốc độ màn trập tại đây.
Thành phần thứ ba của tam giác phơi sáng: ISO
ISO là sự khuếch đại ánh sáng được máy ảnh thu nhận. Máy ảnh kỹ thuật số thu nhận ánh sáng tự nhiên thông qua khẩu độ của ống kính và thời gian mở của màn trập. ISO làm cho hình ảnh sáng hơn một cách “nhân tạo”.
Nhược điểm của việc tăng ISO quá mức là tạo ra nhiễu trong ảnh, làm giảm chất lượng tổng thể của hình ảnh. Hiệu ứng này cần được xem xét khi cân bằng tam giác phơi sáng.
Cách hiểu về hoạt động của tam giác phơi sáng.
Để hiểu về tam giác phơi sáng, bạn cần hiểu về hai khái niệm: Bước trong tam giác phơi sáng (exposure triangle stops) và Cân bằng trong tam giác phơi sáng (balance in the exposure triangle).
Bước (stop) trong tam giác phơi sáng (exposure triangle stops).
Một bước – dân trong nghề hay gọi là “1 stop” trong nhiếp ảnh là một cách để đo lường ánh sáng và nó có nghĩa là gấp đôi hoặc giảm một nửa lượng ánh sáng chiếu vào cảm biến máy ảnh.
Tốc độ màn trập: Giảm tốc độ màn trập một stop sẽ gấp đôi lượng ánh sáng và tăng tốc độ màn trập một stop sẽ giảm một nửa lượng ánh sáng. (VD: giảm tốc độ 1/500 xuống 1/250 là tăng lượng ánh sáng, tăng 1 stop)
ISO: Tăng ISO một stop sẽ khuếch đại gấp đôi lượng ánh sáng và giảm ISO một stop sẽ giảm khuếch đại một nửa lượng ánh sáng (VD: tăng ISO từ 200 lên 400 là tăng khuếch đại, tăng 1 stop.)
Khẩu độ: Mỗi lần thay đổi khẩu độ theo các giá trị f-stop tiêu chuẩn (ví dụ: từ f/2.8 đến f/4) sẽ thay đổi lượng ánh sáng vào cảm biến, thực tế là chưa chính xác 1 stop, nhưng trong bài mình vẫn giả sử là tương đương đễ các bạn dễ hiểu.
Khi các bạn đã hiểu về “stop” trong tam giác phơi sáng, các bạn sẽ hiểu cách cân bằng.
Cân bằng trong tam giác phơi sáng
Nguyên tắc cơ bản của tam giác phơi sáng là duy trì sự cân bằng. Khi ba thành phần của tam giác này được điều chỉnh đúng, bạn sẽ có giá trị phơi sáng (EV) phù hợp, thường EV=0 (gía trị này là mặc định theo máy, còn do thẩm mỹ mỗi người).
Theo nguyên tắc này, mỗi khi bạn điều chỉnh một trong ba thành phần của tam giác, bạn sẽ phải điều chỉnh lại một hoặc hai thành phần còn lại để luôn giữ được sự cân bằng.
Ví dụ: nếu bạn đã chỉnh 3 thành phần (khẩu độ, tốc độ, ISO) và đạt được mức phơi sáng hài lòng (cho EV=0), sau đó bạn muốn tăng hai mức khẩu độ, tương đương tăng 2 stop. Để duy trì sự cân bằng và giữ giá trị phơi sáng EV = 0, bạn phải giảm một mức ISO và một mức tốc độ màn trập, hoặc giảm hai mức ISO, hoặc giảm hai mức tốc độ màn trập.
Làm thế nào để áp dụng tam giác phơi sáng trong nhiếp ảnh.
- Chọn một chủ đề để chụp ảnh (cảnh quan trong công viên, chân dung gia đình, bạn bè chơi thể thao, v.v.)
- Cài đặt thành phần ưu tiên cho chủ để đó. Ví dụ: chụp chân dung thì mở rộng khẩu để xóa phông, chụp động vật thì cho tốc độ màn trập nhanh hơn.
- Cài đặt thành phần còn lại để cân bằng và đạt được phơi sáng cần thiết. Ví dụ: chụp chân dung dùng khẩu rộng bị sáng quá thì cho tốc độ màn trập nhanh hơn và giảm ISO.
Mình có bài viết về cách chụp, cài đạt các chế độ cho từng chủ đề cụ thể. các bạn tham khảo bài viết dưới đây.
Tổng kết
Tam giác phơi sáng trong nhiếp ảnh khá dễ hiểu nếu bạn phân tích từng thành phần của tam giác (khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO), hiểu cách chúng tương tác với nhau cũng như cách bạn nên điều chỉnh để bù đắp cho từng thành phần đó.
